De NVvR heeft een vernieuwde Rechterscode vastgesteld. Daarin bevestigt zij de kernwaarden van het ambt en beschrijft zij in heldere bewoordingen hoe deze richting geven aan het professioneel handelen van rechters in de huidige praktijk.
De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) publiceerde op 19 februari 2026 de geactualiseerde Rechterscode. De ledenraad stemde in januari 2026 in met de nieuwe opzet. De tekst is opgesteld door een werkgroep van rechters en beoogt aan te sluiten bij de hedendaagse uitoefening van het rechterschap.
De code is geen juridisch afdwingbaar of tuchtrechtelijk instrument, maar een professionele leidraad. Zij biedt rechters houvast bij hun handelen en stimuleert het gesprek daarover binnen de rechterlijke macht. Tegelijk maakt de code inzichtelijk welk professioneel gedrag van rechters mag worden verwacht. Daarmee richt zij zich niet alleen tot de beroepsgroep, maar ook tot de samenleving.
Kernwaarden in context
De vijf kernwaarden, onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit, deskundigheid en professionaliteit, vormen het fundament van het ambt. De code werkt deze waarden uit in het licht van de verantwoordelijkheid van rechters als dragers van de rechtspraak en als onderdeel van de derde staatsmacht.
Onafhankelijkheid betekent dat rechters beslissen op basis van het recht, zonder beïnvloeding van buitenaf. Onpartijdigheid vereist niet alleen feitelijke neutraliteit, maar ook het vermijden van de schijn van partijdigheid. Integriteit omvat onder meer betrouwbaarheid, onomkoopbaarheid, zorgvuldigheid en een respectvolle omgang met procespartijen en vertrouwelijke informatie.
Deskundigheid vraagt om voortdurende professionele ontwikkeling en reflectie, mede in het licht van maatschappelijke ontwikkelingen. Professionaliteit heeft betrekking op de kwaliteit van uitspraken, zorgvuldige motivering, tijdige rechtspraak en duidelijke communicatie.
Positie in het publieke domein
De code besteedt expliciet aandacht aan de verschillende rollen van rechters, waaronder hun rol als burger. Rechters kunnen hun burgerrechten uitoefenen, maar dienen zich bewust te zijn van hun onafhankelijke en onpartijdige positie binnen de rechtsstaat.
Zij laten zich in beginsel niet uit over individuele zaken, maar kunnen wel uitleg geven over het rechtssysteem en het belang van onafhankelijke rechtspraak. De code onderstreept daarbij dat rechters, vanuit hun verantwoordelijkheid voor de rechtspraak, het belang van de democratische rechtsstaat kunnen benadrukken wanneer fundamentele beginselen daarvan onderwerp van publiek debat zijn.
Met de Rechterscode 2026 bevestigt de NVvR de professionele uitgangspunten van het rechterschap en maakt zij expliciet hoe deze richting geven aan het handelen van rechters binnen de democratische rechtsstaat.
