Het aantal sociaal advocaten daalt, terwijl de instroom achterblijft en een groot deel van de beroepsgroep de komende jaren met pensioen gaat. Volgens de Raad voor Rechtsbijstand zijn extra maatregelen nodig om het stelsel op peil te houden.
Het aantal sociaal advocaten laat al langere tijd een dalende ontwikkeling zien. In de afgelopen vijf jaar is het aantal met 13 procent afgenomen, wat neerkomt op bijna 900 advocaten minder. Tegelijkertijd bereikt binnen tien jaar ongeveer een derde van de huidige beroepsgroep de pensioengerechtigde leeftijd. De instroom van jonge advocaten blijft daarbij beperkt.
Daardoor wordt het in verschillende regio’s en rechtsgebieden lastiger om een sociaal advocaat te vinden. De commissie Van der Meer II kwalificeerde het stelsel als een ‘sterfhuisconstructie’, mede in verband met de groei van het aantal eenpersoonspraktijken.
Vergoedingen blijven achter
Per 1 februari 2026 zijn de vergoedingen voor sociaal advocaten aangepast op basis van het advies van de commissie Van der Meer II. Daarmee is een deel van de achterstand ingehaald. Voor advocaten die in kantoorverband werken blijven de vergoedingen echter achter bij het beoogde niveau.
Volgens de Raad voor Rechtsbijstand (RvR) zijn juist kantoren van groot belang voor de toekomst van het stelsel. Zij spelen een belangrijke rol bij het opleiden van nieuwe sociaal advocaten en dragen bij aan de continuïteit van de praktijk. Het verbeteren van de vergoedingen voor deze groep wordt daarom gezien als voorwaarde voor het slagen van andere maatregelen.
Focus op instroom en behoud
Om meer nieuwe sociaal advocaten aan te trekken, wordt onder meer ingezet op subsidiëring van de beroepsopleiding voor advocaat-stagiairs. Deze regeling verlaagt de financiële drempel en moet bijdragen aan een grotere instroom in het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.
Daarnaast houdt de Raad het aanbod van sociaal advocaten structureel in de gaten. Daarbij wordt gekeken naar ontwikkelingen in aantallen, maar ook naar redenen waarom advocaten instromen of juist stoppen. Die inzichten worden gebruikt om gericht beleid te ontwikkelen.
Ook wordt samengewerkt met ketenpartners, zoals de Nederlandse orde van advocaten en de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland, om het stelsel te versterken. De inzet is zowel gericht op het aantrekken van nieuwe advocaten als op het behouden van de huidige groep.
Ondanks deze maatregelen blijft de situatie volgens de RvR zorgelijk. Verdere stappen zijn nodig om de toegankelijkheid van gesubsidieerde rechtsbijstand te waarborgen.
