Van veertien getoetste verkiezingsprogramma’s bevatten er zeven plannen die rechtsstatelijk niet door de beugel kunnen. Dit heeft de Commissie Rechtsstatelijkheid in Verkiezingsprogramma’s op verzoek van de NOvA onderzocht. Het gaat vooral om voorstellen op het gebied van immigratie en asiel.
De Commissie Rechtsstatelijkheid in Verkiezingsprogramma’s onderzocht – net als bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2012 en 2017 – veertien partijprogramma’s aan drie hoofdvragen c.q. ‘minimumnormen’. Deze vragen zijn: houdt de overheid zich aan de eigen regels, worden de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers gerespecteerd en hebben de burgers effectieve toegang tot de onafhankelijke rechter?
De commissie constateert in haar rapport tevreden dat in alle partijprogramma’s het belang van de rechtsstaat wordt onderstreept. Dat neemt niet weg dat de commissie gele en rode kaarten uitdeelt aan concrete maatregelen ‘om de democratische rechtsstaat vorm te geven’ in zeven van de veertien doorgelichte verkiezingsprogramma’s. In het geval van een gele kaart verdient een plan een betere onderbouwing. Rode kaarten zijn voor plannen die tegen de democratische rechtsstaat indruisen. Sommige plannen schieten in hun goede bedoelingen door, aldus de commissie, en vormen zo juist een risico voor de rechtsstaat.
Vier jaar geleden kregen vijf verkiezingsprogramma’s rode kaarten toebedeeld. Het valt de commissie op dat sommige toen gediskwalificeerde punten toch weer zijn teruggekeerd in de partijprogramma’s van dit jaar. De rode kaarten gaan vaak om voorstellen op het gebied van immigratie en asiel, en zijn bestemd voor voorstellen in de programma’s van VVD, PVV, CDA, SP, SGP, Forum voor Democratie en JA21. Deze voorstellen krijgen ‘de diskwalificatie rood’, omdat ze openlijk discrimineren ten opzichte van bepaalde groepen burgers of de toegang tot de onafhankelijke rechter ontzeggen of belemmeren.
Rode kaarten voor de VVD
Zo krijgt de VVD kritiek op het idee om het verschoningsrecht van advocaten gemakkelijker te kunnen opheffen. Dit kan een inbreuk opleveren op de rechtsstaat, aldus de commissie, zeker omdat misbruik van dit recht ‘in de huidige wet – en regelgeving voldoende wordt gesanctioneerd’.
Ook diverse maatregelen om immigratie te beperken krijgen een rode kaart, waaronder het aanpassen dan wel opzeggen van het Vluchtelingenverdrag van de VN. “Het enkel opzeggen of aanpassen van een verdrag ontslaat de overheid nog niet van haar plicht om universeel erkende mensenrechten te respecteren en om mensen in verdrukking bescherming te bieden,” aldus de commissie.
De PVV ‘tornt aan de fundamenten van onze rechtsstaat’ met bijvoorbeeld het weren van migranten uit islamitische landen en het sluiten van asielzoekerscentra. Forum voor Democratie bepleit onder andere een ‘ontmanteling van de asielindustrie’ en terugtreding uit het Internationaal Strafhof en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, instanties die juist in het leven zijn geroepen om te waken over de naleving van algemeen aanvaarde fundamentele rechten en vrijheden.
De nieuwe partij JA21 krijgt rood voor ideeën als een verlaging van de vergoeding voor asieladvocaten en het strafbaar stellen van illegaliteit. Het CDA krijgt op één asiel-gerelateerd punt een veeg uit de pan: een reeds verleende asielstatus of verblijfsvergunning kan niet zomaar worden ingetrokken, zoals het CDA voorstelt, ook niet bij radicalisering.
Bij de SP gaat het mis bij een voorgesteld verbod op de financiering van politieke en religieuze organisaties vanuit het buitenland. Dat levert onder meer ‘spanning op’ met het grondrecht van vrijheid van godsdienst. Ook de SGP heeft dit plan in het programma staan, net als de nu met rood gemarkeerde voorstellen tot de doodstraf voor levensdelicten en terroristische misdrijven, en het ontnemen van het Nederlanderschap van terroristen.
Alleen de PvdA, D66 en GroenLinks krijgen volledig groen licht voor hun voorstellen die de rechtsstaat raken.
Het volledige rapport van de commissie met hierin de volledige kwalificaties is hier te downloaden.
