De noodmaatregelen die het kabinet voorstelt om de capaciteitsproblemen in het gevangeniswezen aan te pakken, kunnen leiden tot rechtsongelijkheid en aantasting van het gezag van de rechter. Dat stelt de Raad voor de rechtspraak.
In maart 2024 schreef demissionair minister Weerwind voor Rechtsbescherming een brief aan de Tweede Kamer waarin hij de noodmaatregelen uiteenzette. Zo moeten mensen die nog een straf tot maximaal twee maanden hebben openstaan hun straf op een later moment uitzitten. Daarnaast worden gedetineerden soms al op vrijdag naar huis gestuurd als zij in het weekend of op maandag vrij zouden komen. Bovendien worden sinds al 6 december 2023 ‘zelfmelders’ niet meer opgeroepen.
Straf gedenatureerd
In een reactie schrijft de Raad voor de rechtspraak dat zij begrijpt dat het kabinet zich voor uitdagingen gesteld ziet. Er mag volgens de raad echter worden getornd aan het principiële rechtsstatelijke standpunt dat de straf die de rechter oplegt, ook op die manier wordt uitgevoerd.
“Wordt van dit standpunt afgeweken, dan kan dit betekenen dat de opgelegde straf wordt gedenatureerd. Dat wil zeggen dat de straf in de praktijk anders uitpakt dan de rechter in zijn vonnis heeft bepaald en bedoeld. Dit ondergraaft het gezag van de rechter, en tast daarmee ook het vertrouwen in de overheid aan.”
Rechtsongelijkheid tussen veroordeelden
Naast dat het gezag van de rechter wordt ondergraven, kunnen de voorgestelde maatregelen volgens de raad ook leiden tot rechtsongelijkheid tussen veroordeelden.
“Dit gebeurt als een door de rechter opgelegde straf aanzienlijk wordt aangepast door capaciteitsproblemen bij de penitentiaire inrichting waar een gedetineerde is geplaatst, terwijl een andere gedetineerde in een gevangenis met voldoende medewerkers zijn straf volledig moet uitzitten zoals de rechter deze heeft opgelegd.”
Robots als structurele oplossing
Zowel de minister als de Raad voor de rechtspraak benadrukken dat structurele oplossingen nodig zijn voor het capaciteitsprobleem. Het kabinet denkt daarbij aan het bouwen van nieuwe gevangenissen waar minder medewerkers nodig zijn. Ook wordt gekeken naar de inzet van robots in gevangenissen.
