Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, roept in het nieuwe jaarplan van de rechtspraak op om de balans in de trias politica beter te bewaken. “Harde wetten waarbij de weg naar maatwerk voor de rechter is afgesneden, zijn een garantie voor onrecht.”
In het voorwoord van het donderdag gepubliceerde jaarplan benadrukt Naves het belang van maatwerk voor de rechter bij de uitoefening van zijn ambt. De aanleiding daarvoor is de controversiële wet uitbreiding taakstrafverbod, die recent in de Tweede Kamer is aangenomen met handopsteken. De wet houdt in dat geweldplegers tegen mensen met een publieke taak niet meer een taakstraf kan worden opgelegd, maar dat deze daders altijd in de cel belanden. Het debat rondom het wetsvoorstel werd door de avondklokrellen plots erg actueel, en kwam op scherp te staan.
Naves roept politici op de rechter niet verder te beperken in zijn mogelijkheid om een oordeel te vellen over de persoon die voor hem in de zittingszaal verschijnt. “Harde wetten waarbij de weg naar maatwerk voor de rechter is afgesneden, zijn een garantie voor onrecht,” zo schrijft de voorzitter. Volgens Naves ontkennen dergelijke wetsvoorstellen de complexiteit van de samenleving, hetgeen grote gevolgen kan hebben. “We hebben allemaal gezien waartoe het kan leiden als voorbij wordt gegaan aan de persoonlijke omstandigheden van het individu. Het leed kan onvoorstelbaar zijn.”
Een gesprek tussen álle staatsmachten
De voorzitter doelt hiermee natuurlijk op de toeslagenaffaire. “Een volstrekt andere casus,” stelt hij. “Maar als het ons iets heeft geleerd dan is het wel dat de staatsmachten altijd met een menselijke blik naar de persoon voor hen moeten kijken. Dat er een oplossing mogelijk moet zijn als iemand tussen de raderen van het systeem dreigt te worden vermalen.” Volgens Naves zijn bestuursrechters “volop in gesprek met elkaar, en met mensen van buiten de rechtspraak” over hun rol bij de toetsing van overheidsoptreden. “Er wordt gezocht naar antwoord op de vraag waarom rechtspraak niet in staat bleek mensen te beschermen tegen een op hol geslagen overheid,” aldus Naves.
Eerder concludeerde een onderzoekscommissie naar aanleiding van de toeslagenaffaire dat staatsmachten goed in de spiegel moeten kijken. In het verlengde daarvan vindt Naves dat een stevig gesprek tussen de staatsmachten moet volgen. “Dat het gesprek dan wel tussen álle staatsmachten moet worden gevoerd, dreigen we te vergeten,” schrijft de voorzitter daarover, die zich in het voorwoord tevens afvraagt hoe naar de huidige balans van de trias politica wordt gekeken.
Volgens Naves delen de verschillende machten de verantwoordelijkheid voor een evenwichtige rechtstaat, dus moet deze ook samen besproken worden. “Zou het bijvoorbeeld niet zinvol zijn geweest als de commissie vertegenwoordigers van de Rechtspraak had gevraagd naar hun kijk op de gebeurtenissen, om daarna pas conclusies over rechtspraak te trekken?” vraag hij zich af.
Tot slot betoogt Naves onder meer dat extra investeringen noodzakelijk zijn voor een goed functionerende rechtstaat: zo’n 100 tot 150 miljoen euro extra per jaar. Geld dat onder andere bedoeld is voor circa tweehonderd nieuwe rechters, die het oplopende aantal zaken dat blijft liggen moeten terugdringen en behandeltijden moeten verkorten. Problemen die in een stroomversnelling zijn geraakt door het coronavirus. Ook lopen, volgens Naves, de kosten op het gebied van innovatie en digitalisering de komende jaren op. “Op digitaal vlak hebben we door de coronacrisis reuzenstappen moeten maken. Dit jaar willen we die bestendigen voor de toekomst.”
Download hier het Jaarplan 2021 van de Rechtspraak en lees het volledige voorwoord van Naves.
Foto: Lex van Lieshout / ANP
