In de afgelopen vijf jaar heeft 57% van de Nederlanders te maken gehad met één of meer juridische problemen. Dat is een van de uitkomsten van een deze week gepubliceerd onderzoek door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. Nog geen derde van hen zoekt professionele rechtshulp.
Voor de zogenoemde ‘Geschilbeslechtingsdelta’ brengt het WODC sinds 2003 iedere vijf jaar in kaart welke (potentiële) civiel- en bestuursrechtelijke problemen burgers in de afgelopen vijf jaar hebben ervaren, hoe zij met deze problemen zijn omgegaan en op welke manier ze uiteindelijk zijn opgelost of afgewikkeld. Het WODC onderzoekt hierbij ook het oordeel van respondenten over het functioneren van het rechtssysteem.
Volgens de Geschilbeslechtingsdelta 2019 ervaren burgers met name problemen rond de aankoop van producten of diensten, geldproblemen en problemen op het werk of in de directe leefomgeving. Hierbij hebben mensen die op maatschappelijk vlak actiever zijn en uitkeringsgerechtigden een grotere kans om tegen zulke juridische problemen aan te lopen, aldus het WODC.
Ongeveer de helft van de ruim 5.500 respondenten heeft aangegeven het probleem zelf te hebben aangepakt, zonder rechtshulp in te roepen. Dit deden ze meestal door zelf contact te zoeken met de andere partij in het conflict. Nog geen derde nam contact op met een rechtshulpverlener, zoals een advocaat, jurist, rechtsbijstandsverzekeraar of het Juridisch Loket. Voor de meeste problemen zoeken mensen kortom een oplossing buiten het rechtssysteem. Een kleine groep ondernam helemaal geen actie (11%) of zocht hulp bij zorgverleners of maatschappelijk werk (10%).
Kosten niet het belangrijkst bij keuze voor rechtshulp
De keuze om al dan niet rechtshulp te zoeken hangt sterk af van het soort probleem en de ernst of complexiteit ervan. De kosten spelen volgens de onderzoeksresultaten een aanzienlijk kleinere rol. Uiteindelijk ontaardde 8% van de problemen in een geschil bij een (buiten)gerechtelijke instantie – een rechtbank of geschillencommissie –.
Een derde van de respondenten gaf aan er zelf te zijn uitgekomen met de andere partij, al dan niet na het inschakelen van rechtshulp. In andere gevallen nam een instantie een beslissing of lieten mensen het erbij zitten. In sommige gevallen loste het probleem zichzelf op, bijvoorbeeld door een verhuizing of verandering van baan. Een ruime meerderheid van 67% stelt uiteindelijk dat het vooraf bepaalde doel is behaald.
Volgens het WODC zijn er in vergelijking met eerdere metingen trends waarneembaar die zouden kunnen wijzen op een verslechterde toegang tot het recht. “Het gaat dan om afnemend gebruik van rechtshulp en procedures en een afname in mensen die hun doel bereikten,” schrijven de auteurs. “De vraag in hoeverre deze trends ook wijzen op slechtere toegang tot het recht vergt meer diepgravend onderzoek waarbij uitgebreider kan worden ingegaan op achterliggende oorzaken en overwegingen van rechtzoekenden.”
Het volledige onderzoeksrapport is hier te downloaden
