De hypotheekrenteaftrek ligt onder een vergrootglas. Notaris Geert Janssen (MAES notarissen) schreef er een opiniestuk over.
“Wat ooit werd gezien als hét middel om eigenwoningbezit te stimuleren, wordt nu erkend als rem op betaalbare toegang tot de koopmarkt en als financiële blok aan het been van de begroting. De hypotheekrenteaftrek is, in de woorden van Pieter Duisenberg (VVD!), president van de Algemene Rekenkamer, onderdeel van “30 miljard euro aan maatregelen die nu niet doeltreffend zijn”. En dat is slechts één van de krachtige signalen: in recente brandbrieven waarschuwen experts dat politici door het in stand houden van deze aftrek juist de problemen op de woningmarkt vergroten. Het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek is inmiddels politiek onvermijdelijk geworden, niet alleen omdat het een van de krachtigste instrumenten is om de woningcrisis deels op te lossen, maar ook omdat de begroting op orde moet worden gebracht.
Jarenlang verdedigd
De hypotheekrenteaftrek is jarenlang verdedigd als steun voor het eigenwoningbezit, maar in de praktijk blijkt het een prijsopdrijvende subsidie die de woningcrisis verergert, volgens peilingen het belangrijkste thema komende verkiezingen. Doordat huiseigenaren hun hypotheekrente fiscaal kunnen aftrekken, kunnen zij meer lenen, wat de huizenprijzen kunstmatig heeft opgedreven. Starters profiteren nauwelijks van dit voordeel, maar worden wél geconfronteerd met torenhoge prijzen die hen de markt uit drukken.
Het geleidelijk afbouwen van de aftrek doorbreekt dit mechanisme. Als kopers minder kunnen overbieden, worden woningen beter betaalbaar en komt de doorstroming op gang. Gezinnen kunnen gemakkelijker verhuizen, ouderen kunnen kleiner gaan wonen, en de druk op de huurmarkt neemt af. Bovendien levert de afbouw de schatkist miljarden op die hard nodig zijn om te investeren in woningbouw, infrastructuur en defensie.
Natuurlijk verliezen bestaande huiseigenaren een deel van hun fiscale voordeel en kan een prijsstabilisatie of lichte daling pijnlijk zijn voor wie recent hoog heeft gekocht. Maar tegenover dat verlies staat een maatschappelijk breder gedragen winst: starters en toekomstige generaties krijgen weer kans op een betaalbare woning, terwijl de begroting gezonder wordt. In een uitgebreid rapport over de economie in Nederland onderstreepte de OESO deze analyse afgelopen juli.
Kosten
De hypotheekrenteaftrek kost Nederland meer dan 11 miljard euro en vormt een van de grootste en meest ondoelmatige belastingvoordelen van ons land. Juist in een tijd waarin grote structurele bezuinigingen nodig zijn, ligt hier een besparingsoptie die nauwelijks te evenaren is in omvang. Waar de hypotheekrenteaftrek lang gold als politiek taboe, hebben de twee grootste kanshebbers op het premierschap inmiddels duidelijk gemaakt dat zij bereid zijn de regeling te hervormen.
Daarmee is het heilige huisje omgevallen. Dat geeft ruimte om niet langer te discussiëren over óf de maatregel moet verdwijnen, maar over hóe dat op een soepele manier kan gebeuren. Een abrupte afschaffing zou de huizenmarkt destabiliseren en veel huishoudens in problemen brengen. Daarom is een geleidelijke, goed doordachte invoering van belang. Door te beginnen bij de hogere inkomens, die de aftrek het meest benutten en de minste last hebben van de afbouw, wordt de maatregel sociaal rechtvaardiger. Voor starters en huishoudens met een lager of middeninkomen kan tijdelijk een vorm van compensatie of overgangsregeling worden toegepast. Daarmee wordt voorkomen dat deze groepen onevenredig hard geraakt worden in een periode waarin de woonlasten al hoog zijn.
Communicatie
Een tweede voorwaarde voor een soepele invoering is heldere communicatie. Het kabinet moet ruim van tevoren duidelijk maken welke stappen worden genomen en hoe lang het traject duurt. Alleen dan kunnen kopers, banken en makelaars hun beslissingen afstemmen op de nieuwe werkelijkheid. Een onafhankelijke commissie kan daarbij monitoren of de effecten op huizenprijzen, koopkracht en doorstroming aansluiten bij de verwachtingen, zodat er indien nodig tijdig kan worden bijgestuurd. Een beheerste afbouw van de hypotheekrenteaftrek helpt de woningmarkt en de rijksbegroting. Verzet tegen deze volgens nagenoeg alle experts logische bijsturing betekent wederom stilstand in een van de belangrijkste politieke thema’s in ons land.”
Geert Janssen is notaris bij MAES notarissen
