Steeds meer kiezers vragen chatbots om stemadvies, maar dat blijkt onbetrouwbaar en gekleurd. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) kan dit de integriteit van vrije verkiezingen ondermijnen. De toezichthouder roept aanbieders van chatbots op om misbruik te voorkomen.
Gekleurde adviezen beïnvloeden kiezers
Uit onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens blijkt dat vier veelgebruikte chatbots structureel dezelfde twee partijen aanbevelen: PVV en GroenLinks-PvdA. In 56 procent van de gevallen kwamen deze partijen als beste keuze naar voren, bij één chatbot zelfs in meer dan 80 procent van de gevallen. Andere partijen, zoals D66, SP, VVD en Partij voor de Dieren, kregen aanzienlijk minder vaak een positief advies. Partijen als BBB, CDA, SGP en DENK werden vrijwel nooit genoemd, ook niet wanneer de antwoorden van gebruikers overeenkwamen met hun partijstandpunten.
Volgens AP-vicevoorzitter Monique Verdier lijkt het of chatbots onafhankelijke hulp bieden, maar dat is niet het geval. Zij waarschuwt dat kiezers onbewust kunnen worden gestuurd naar partijen die niet passen bij hun werkelijke voorkeuren. Verdier stelt dat dit direct raakt aan de kern van de democratie: de integriteit van vrije en eerlijke verkiezingen. Daarom adviseert de AP om chatbots niet te gebruiken als stemhulp.
Gebrek aan transparantie
De AP wijst er verder op dat chatbots niet ontworpen zijn als stemhulpen. Hun adviezen zijn gebaseerd op grote hoeveelheden oncontroleerbare en mogelijk verouderde informatie van het internet. Daardoor geven zij een vertekend beeld van het politieke landschap. Echte stemhulpen, zoals Kieskompas en StemWijzer, werken volgens de toezichthouder transparanter en controleerbaarder, door partijprogramma’s systematisch te analyseren en zonder zelf stemadvies uit te brengen.
De AP benadrukt dat de tekortkomingen van chatbots voortkomen uit hun ontwerp. Hoewel zij verkiezingsinformatie toegankelijker maken, zijn zij niet geschikt als stemhulp. AI-systemen die gebruikt worden voor politieke advisering zouden volgens de AP moeten voldoen aan de eisen van de Europese AI-verordening voor hoog-risicosystemen, om onder meer accuraatheid en consistentie te kunnen waarborgen. Met dit onderzoek wil de AP vroegtijdig trends signaleren rond transparantie, uitlegbaarheid en het voorkomen van willekeur bij het gebruik van kunstmatige intelligentie in verkiezingscontexten.
