Het kabinet wil een steviger schot bouwen tussen de onafhankelijke rechtspraak en de politiek. Staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) informeert de Tweede Kamer, voorafgaand aan het commissiedebat rechtspraak van 11 november, over de stappen die daarvoor worden gezet.
De rechtsstaat is volgens de staatssecretaris een groot goed dat om actieve bescherming en versterking vraagt. Daarom is in het coalitieakkoord opgenomen dat een steviger schot wordt gebouwd tussen de onafhankelijke rechtspraak en de politiek. Dat gebeurt langs twee lijnen: de benoeming van leden van de Raad voor de rechtspraak wordt onafhankelijk van de minister gemaakt, en de rechtspraak krijgt een aparte begroting.
Zoals al vermeld in de Memorie van Toelichting bij de JenV-begroting 2027, is het voornemen om het wetsvoorstel over de benoemingsprocedure van leden van de Raad voor de rechtspraak eind dit jaar in consultatie te geven. In dit wetsvoorstel wordt onder meer geregeld dat de minister geen veto heeft op kandidaten die vanuit de Raad voor de rechtspraak worden voorgedragen.
Bestaand wettelijk kader
Voor de aparte begroting is het wettelijk kader vastgelegd in de Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO). Artikel 100 Wet RO bepaalt dat de rechtspraak een budget krijgt toebedeeld ten behoeve van de gerechten gezamenlijk. Artikel 109 Wet RO verbiedt de minister te treden in de procesrechtelijke behandeling, de inhoudelijke beoordeling en de beslissing in een concrete zaak of in categorieën van zaken. Daarnaast mag de minister op grond van artikel 93 Wet RO zijn aanwijzingsbevoegdheid niet inzetten als de Raad van oordeel is dat die aanwijzing in strijd is met artikel 109.
Werkgroep onderzocht varianten
In een werkgroep met het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Ministerie van Financiën en de rechtspraak zijn verschillende varianten onderzocht om de onafhankelijkheid van de rechtspraak nog verder te borgen. Daarbij is bekeken welke bijdrage elke variant levert aan het bereiken van een steviger schot tussen de rechtspraak en de politiek, wat de effecten zijn en welke uitvoeringsconsequenties aan invoering verbonden zijn.
Vanwege het belang dat de staatssecretaris hecht aan het verder versterken van de rechtspraak, en haar ambitie om hierin zo snel mogelijk stappen te zetten, kiest zij ervoor om in de begroting van 2028 een apart beleidsartikel voor de rechtspraak op te nemen, zoals te lezen in haar brief aan de Tweede Kamer. Dit is in lijn met het eerste advies van de werkgroep. Zij noemt dit een fundamentele stap in het verder versterken van de onafhankelijkheid van de rechtspraak. Voor deze aanpassing is geen wetswijziging nodig.
De andere onderzochte varianten lijken wel een wetswijziging te vergen en zijn daardoor niet op korte termijn te realiseren. De komende tijd wordt nader onderzoek gedaan naar de opties om invoering van andere varianten vorm te geven. Zo wil de staatssecretaris verder werken aan het versterken van het schot tussen de rechtspraak en de politiek. Over de precieze uitkomsten wordt de Kamer te zijner tijd nader geïnformeerd.
De brief is afgestemd met de Minister van Financiën en met de Raad voor de rechtspraak.
