Nederland staat (weer) op de vijfde plaats in de 2022-editie van de Rule of Law Index, waarvoor het gezaghebbende World Justice Project ieder jaar wereldwijd rechtsstelsels met elkaar vergelijkt. In de meeste landen is echter sprake van een achteruitgang van de rechtsstaat.
De staat van de Nederlandse rechtsstaat was de afgelopen jaren door onder meer de moord op Derk Wiersum en Peter R. de Vries veelvuldig onderwerp van discussie. Toch staat Nederland wederom op de vijfde plek; net zoals voorgaande jaren – met uitzondering van 2021 toen ons land genoegen moest nemen met de zesde plek. Nederland moet dit jaar enkel Denemarken (plek één), Noorwegen (plaats twee), Finland (drie) en Zweden (vier) voor zich dulden.
Het onderzoek van de World Justice Project is gebaseerd op data uit bevolkingsinterviews met meer dan 154.000 mensen, en input van 3.600 juristen en andere experts in alle 140 landen en rechtsgebieden.
Om tot de rangorde te komen meet de index op verschillende factoren, te weten: beperkingen op de macht van de overheid, afwezigheid van corruptie, open overheid, grondrechten, handhaving van regelgeving, civiel recht, strafrecht en orde en veiligheid. Op het laatstgenoemde onderdeel na (plek 25) staat Nederland op alle onderdelen in de top tien.
Toenemende autoritaire tendensen
Negen van de top tien-landen bevinden zich in Europa. Het continent presteert historisch gezien sterk in de Rule of Law Index, en blijft zich sneller verbeteren dan waar dan ook. Hekkensluiter is Venezuela, dat samen met Cambodja en Afghanistan de onderkant van de lijst vormt. Verder heeft voor het vijfde jaar op rij de meerderheid van de wereld te maken gehad met een achteruitgang van de rechtsstaat.
Het rapport toont aan dat de naleving van de rechtsstaat in 61 procent, oftewel 85 van de 140 onderzochte landen en rechtsgebieden in het afgelopen jaren is afgenomen. Dit betreft wereldwijd 4,4 miljard mensen. De dalingen zijn minder wijdverbreid en extreem dan vorig jaar, toen Covid-lockdowns bijvoorbeeld bijdroegen aan ingeperkte burgerlijke vrijheden.
De negatieve trend is voornamelijk veroorzaakt door toenemende autoritaire tendensen zoals zwakkere controles op de uitvoerende macht, toenemende aanvallen op de media, straffeloosheid en een uitholling van grondrechten. Positief is dat sommige landen verloren terrein hebben weten te herwinnen na recente verkiezingen en bestuurswisselingen – een teken dat autoritaire tendensen ook kunnen worden omgekeerd.
