De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) ziet in het nieuwe coalitieakkoord belangrijke aanknopingspunten om de rechtsstaat te versterken, maar benadrukt dat een zorgvuldige uitwerking cruciaal is. Een onafhankelijke commissie gaat de kabinetsplannen toetsen op hun rechtsstatelijk gehalte.
De NOvA reageert overwegend positief op het recent gepresenteerde coalitieakkoord. Volgens de orde wordt het belang van de rechtsstaat nadrukkelijk onderkend. Investeringen in rechtsbijstand, aandacht voor de menselijke maat en bescherming tegen onzorgvuldige digitalisering vormen volgens de NOvA essentiële bouwstenen voor het herstel van vertrouwen in de overheid.
Een belangrijk positief element is de voorgenomen investering in de sociale advocatuur. Toegang tot deskundige rechtsbijstand is volgens de NOvA een onmisbare voorwaarde voor een goed functionerende rechtsstaat en voor effectieve bescherming van burgers tegen de overheid. Daarnaast wordt de expliciete aandacht voor een eerlijke belangenafweging bij overheidsbesluiten en het handelen vanuit de menselijke maat verwelkomd. Deze uitgangspunten zijn van belang om herhaling van grootschalig overheidsfalen te voorkomen.
Ook de borging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht kan op instemming rekenen. Een onafhankelijke en goed toegeruste rechter is cruciaal voor de bescherming van grondrechten en het functioneren van de democratische rechtsstaat. Verder ziet de NOvA perspectief in plannen om meer waarborgen te creëren tegen risico’s van datagedreven besluitvorming en het gebruik van algoritmen door de overheid. Transparantie, non-discriminatie en effectieve rechtsbescherming moeten daarbij leidend zijn.
Aandacht voor asiel en handhaving
Tegelijkertijd wijst de NOvA op onderdelen die nadere uitwerking vragen. Zo wordt in het coalitieakkoord summier verwezen naar het beleid van het kabinet-Schoof, onder meer waar het gaat om het handhaven van de asielnoodmaatregelenwet. De NOvA heeft eerder benadrukt dat asielmaatregelen in overeenstemming moeten zijn met internationale en Europese verplichtingen en dat individuele rechtsbescherming gewaarborgd moet blijven.
Ook plannen voor aanscherping van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving vereisen volgens de orde een zorgvuldige uitwerking. Proportionaliteit, rechterlijke toetsing en individuele beoordeling zijn daarbij onmisbare waarden.
Onafhankelijke toetsing
Om de rechtsstatelijkheid van de kabinetsplannen te bewaken, heeft de NOvA een onafhankelijke commissie ingesteld onder voorzitterschap van hoogleraar Elaine Mak (UU). Deze commissie monitort de plannen en zal ze toetsen zodra zij voldoende concreet zijn uitgewerkt.
De NOvA spreekt de bereidheid uit om als partner van het kabinet op te treden bij de verdere uitwerking van wet- en regelgeving, met als gezamenlijk doel het versterken van de rechtsstaat en de bescherming van burgers.
