Mediation heeft een vaste plek in het Nederlandse rechtsbestel, maar er is nog onvoldoende bekend over de kwaliteit en effectiviteit ervan. Vooral de juridische kwaliteit van afspraken en de rechtsbescherming van betrokken partijen verdienen volgens de onderzoekers meer aandacht.
Het WODC onderzocht hoe mediation zich in Nederland heeft ontwikkeld en hoe de kwaliteit wordt gewaarborgd. Aanleiding was een motie van de Kamerleden Ellian en Knops, die pleitten voor een overzichtelijker en beter gereguleerd mediationveld.
Uit beschikbare gegevens blijkt dat in 2024 bij 56 procent van de mediations gedeeltelijke of volledige overeenstemming werd bereikt. Deelnemers zijn doorgaans tevreden over de deskundigheid en begeleiding van mediators. Toch ontbreekt volgens de onderzoekers voldoende actuele kennis over de duurzaamheid van afspraken en de daadwerkelijke effectiviteit van mediation.
Versnipperde kwaliteitsbewaking
De mediationsector kent verschillende beroepsorganisaties en registers, waaronder de Mediatorsfederatie Nederland (MfN), het ADR Register en de vereniging van Familie- en erfrecht Advocaten Scheidingsmediators (vFAS). Deze hanteren uiteenlopende toelatingsvoorwaarden, opleidingseisen en kwaliteitscontroles.
Voor advocaat-mediators gelden daarnaast de beroepsregels en het tuchtrecht van de advocatuur. Volgens het WODC maakt de versnippering het voor rechtzoekenden lastig om de kwaliteit van mediators te beoordelen.
De onderzoekers wijzen ook op de discussie over een centraal mediatorsregister. Omdat daarvoor onvoldoende draagvlak bestaat, wordt inmiddels gekeken naar wettelijke uniformering van bestaande kwaliteitsnormen.
Juridische kwaliteit onderbelicht
Voor de advocatuur is vooral relevant dat weinig bekend is over de juridische kwaliteit van vaststellingsovereenkomsten die uit mediation voortkomen. Ook is onvoldoende onderzocht of afspraken duurzaam zijn en daadwerkelijk worden nageleefd.
Het WODC adviseert daarom om vaststellingsovereenkomsten door juridische deskundigen te laten beoordelen. Daarnaast verdienen mogelijke machtsverschillen tussen partijen en druk om overeenstemming te bereiken nader onderzoek.
De onderzoekers pleiten verder voor een vergelijking tussen mediation en gerechtelijke procedures op kosten, doorlooptijd en effectiviteit.
Volgens het WODC is meer empirische kennis nodig voordat kan worden vastgesteld welke maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan betere kwaliteitsborging en rechtsbescherming.
