Ondanks eerder toezichtonderzoek schiet het Openbaar Ministerie tekort bij het naleven van de wettelijke regels rondom strafbeschikkingen. Procureur-generaal Edwin Bleichrodt van de Hoge Raad heeft zijn bevindingen neergelegd in een nieuw rapport dat hij aan de minister van Justitie en Veiligheid heeft aangeboden.
Het rapport, getiteld ‘Wordt vervolgd: Buiten de rechter OM’, is een vervolg op een eerder onderzoek uit 2022. Destijds stelde de PG al vast dat het OM bij het opleggen van strafbeschikkingen structureel tekortschoot in de naleving van wettelijke vereisten. Het nieuwe onderzoek toont aan dat de situatie sindsdien nauwelijks is verbeterd.
De knelpunten zijn velerlei. De omschrijving van de gedraging die ten grondslag ligt aan een strafbeschikking is regelmatig onvolledig of onnauwkeurig, en ook de juridische kwalificatie van het strafbare feit laat te wensen over. Verder wordt in een deel van de zaken de schuld van de verdachte onvoldoende vastgesteld. Verdachten worden bovendien niet altijd adequaat geïnformeerd over de gevolgen van de opgelegde sanctie. Tot slot wordt de verplichting om strafbeschikkingen te vertalen voor wie de Nederlandse taal onvoldoende beheerst, stelselmatig niet nagekomen.
ICT als belemmering voor verbetering
Een belangrijke verklaring voor de aanhoudende tekortkomingen is dat het OM de benodigde verbeteringen niet heeft kunnen doorvoeren omdat de huidige automatiseringssystemen daarvoor onvoldoende geschikt zijn. Verbeteringen op het gebied van de feitomschrijving en de juridische kwalificatie worden uitgesteld totdat een nieuw zaakbeheersysteem wordt ingevoerd.
De PG acht dit onvoldoende als rechtvaardiging. Ook binnen het bestaande systeem bestaat de mogelijkheid om beschikkingen handmatig aan te passen, maar daar wordt in de praktijk te weinig gebruik van gemaakt. De aanbeveling is dan ook om die mogelijkheid actiever te benutten en te bewaken totdat de geautomatiseerde verwerking op orde is.
Van de vier aanbevelingen uit 2022 zijn er slechts twee gedeeltelijk in praktijk gebracht. De verbetering van de informatievoorziening aan verdachten, oorspronkelijk gepland voor 2025, loopt vertraging op en beperkt zich bovendien tot informatie over de uitvoering van taakstraffen en gedragsaanwijzingen. Over hoe verdachten worden geïnformeerd bij ontzegging van de rijbevoegdheid of onttrekking aan het verkeer, is nog geen beslissing genomen. Wat betreft vertaling geldt dat strafbeschikkingen die het OM zelf uitreikt inmiddels worden vertaald, maar over de aanpak bij via het CJIB verzonden beschikkingen voor misdrijven zijn beide instanties nog in overleg.
Waarschuwing bij verdere uitbreiding
Mocht het OM overwegen de toepassing van de strafbeschikking verder uit te breiden, dan adviseert de PG eerst kritisch te beoordelen of de organisatie en de automatisering voldoende zijn ingericht om de wettelijke verplichtingen te kunnen nakomen. Daarnaast dringt de PG erop aan dat het OM de door hemzelf aangekondigde monitoring en evaluatie daadwerkelijk ter hand neemt.
Het rapport is hier terug te lezen.
