Advocatenorganisaties dringen aan op concrete Europese actie om het Internationaal Strafhof te beschermen tegen de Amerikaanse sancties. Zonder duidelijke tegenmaatregelen dreigt de schade zich verder te verspreiden binnen de hele rechtsketen.
Volgens de Raad van Europese balies (CCBE), de koepelorganisatie waarbij ook de Nederlandse advocatuur is aangesloten, wordt het tijd dat Europa daadwerkelijk ingrijpt om het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag te beschermen. Directe aanleiding is de nieuwe ronde sancties die de Verenigde Staten vorige week instelden tegen hofvoorzitter Tomoko Akane uit Japan en tegen de Senegalese aanklager Abdoulaye Seye. Akane reageerde op de sancties op het platform X.
Al eerder waren acht rechters van het hof, de hoofdaanklager en zijn twee plaatsvervangers op een Amerikaanse sanctielijst gezet. Als gevolg daarvan hebben zij onder meer geen toegang meer tot creditcards en bankdiensten, zelfs niet in Europa, en kunnen zij ook geen Amerikaanse technologiediensten meer gebruiken. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio motiveerde de maatregel door te stellen dat beiden het hof helpen bij onderzoeken naar mensen uit landen die de bevoegdheid van het ICC niet erkennen — een verwijzing naar Israëliërs en Amerikanen. Rubio maakte vorige maand duidelijk dat de VS uiteindelijk het volledige hof willen opdoeken.
Weinig zichtbare vooruitgang
De nieuwe sancties kregen kritiek uit onder meer Japan, de Europese Unie en Nederland. Volgens de NOS liet Minister Tom Berendsen weten de maatregelen af te wijzen en zei dat Nederland achter de schermen werkt om de impact ervan te beperken. Voor de CCBE is dat te vrijblijvend schrijft Trouw: secretaris-generaal Simone Cuomo zegt weinig concrete resultaten van die inspanningen te zien. De organisatie deed al in juli een oproep aan de EU, met als kern dat getroffen functionarissen toegang moeten krijgen tot alternatieve manieren van betalen en dat zij financieel en technisch geholpen moeten worden.
Sancties tegen sancties
Verder pleiten de advocatenorganisaties voor heldere regels voor Europese instellingen, zoals banken en verzekeraars, die de Amerikaanse sancties nu soms uit voorzorg toch naleven. Een manier om dat tegen te gaan is een Europese blokkeringsverordening, waarmee het volgen van buitenlandse sancties door partijen binnen de EU strafbaar zou worden. Sanne van Oers van de Nederlandse Orde van Advocaten vindt dat zo’n stap serieuze overweging verdient. Zij en Cuomo willen bovendien dat Europa op termijn minder leunt op Amerikaanse financiële en digitale infrastructuur.
Als er geen stevigere tegenreactie komt, verwachten beiden dat de VS zich niet zal beperken tot het ICC. Cuomo merkt op dat Washington al eerder onvrede liet blijken over uitspraken van rechters in lidstaten, en houdt er rekening mee dat sancties op termijn ook nationale rechters zouden kunnen raken.
