Mediation levert geregeld overeenstemming en tevreden deelnemers op, maar daarmee is nog niet duidelijk hoe effectief de methode daadwerkelijk is. Volgens nieuw WODC-onderzoek ontbreekt onder meer inzicht in de juridische kwaliteit en duurzaamheid van afspraken.
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) heeft onderzocht wat er bekend is over de kwaliteit van mediation in Nederland en de manier waarop die kwaliteit wordt geborgd. Aanleiding is de behoefte aan inzicht in de kwaliteit die rechtzoekenden momenteel krijgen aangeboden. Voor het onderzoek bestudeerde het WODC onder meer Nederlandse empirische literatuur uit de afgelopen tien jaar en interviewde het 38 mediators. Daarbij is gekeken naar de kwaliteit van het systeem, het mediationproces en het resultaat.
De beschikbare onderzoeksgegevens geven een voorlopig positief beeld. Gebruikers zijn gemiddeld genomen tevreden over het proces en over de deskundigheid, voorbereiding en klantvriendelijkheid van mediators. Ruim de helft van de Nederlanders vindt mediation bovendien goedkoper dan juridische stappen.
In 2024 werd bij 56 procent van de mediations gedeeltelijke of volledige overeenstemming bereikt. Uit gegevens over 2019 blijkt daarnaast dat 71 procent resulteerde in een gedeeltelijke of volledige oplossing van het geschil. Het merendeel van de deelnemers is tevreden over het resultaat.
Juridische kwaliteit onvoldoende in beeld
Toch kan volgens het WODC op basis van de huidige empirische kennis niet volledig worden vastgesteld hoe het met de kwaliteit van mediation in Nederland is gesteld. Er is relatief weinig bekend over hoe mediation daadwerkelijk wordt uitgevoerd, wat de methode oplevert en hoe effectief zij is.
Ook ontbreekt systematisch inzicht in de duurzaamheid van gemaakte afspraken. Het WODC pleit daarom onder meer voor onderzoek naar de juridische kwaliteit van vaststellingsovereenkomsten, bijvoorbeeld door deze door experts te laten beoordelen of relevante rechtspraak te analyseren.
Ongelijk speelveld
Geïnterviewde mediators vinden deskundigheid, zorgvuldig optreden en goede informatievoorziening belangrijk voor de kwaliteit. Tegelijkertijd ervaren zij een ongelijk speelveld door verschillende kwaliteitsstandaarden. Voor gebruikers is daardoor niet altijd duidelijk welke kwaliteit zij kunnen verwachten.
Die kwestie raakt aan de discussie over regulering. De Adviescommissie Centraal Mediatorsregister concludeerde dat de voorwaarden voor een succesvol centraal register momenteel ontbreken. Zij stelt voor de kwaliteitsnormen en toelatingseisen voor bestaande registers wettelijk te uniformeren. De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid verkent die route en neemt de conclusies van het WODC daarbij mee.
