De Nederlandse rechtsstaat is kwetsbaar. Het vertrouwen in de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechtspraak neemt af en onze high trust-samenleving verandert langzaam in een low trust-samenleving. Dat zegt Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak in zijn nieuwjaarstoespraak.
Naves oordeelt hard over mensen die meningen voor feiten laten gaan. “Neem de ongeregeldheden in november in onze hoofdstad. Wereldnieuws, waarbij de behoefte om snel een eerste, felle en afkeurende reactie te geven het onderzoeken van feiten overtrof. Waarbij mensen over één kam werden geschoren, van alle kanten, waardoor tweespalt werd gezaaid en het al broze vertrouwen tussen mensen nog verder werd afgebroken. Een nieuwe stap om van onze high trust-samenleving langzaam een low trust-samenleving te maken. Een stap terug in het moois dat we met zoveel moeite hebben opgebouwd.”
Realiteit onder ogen komen
De voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak steekt de hand ook in eigen boezem. “Steeds meer mensen voelen zich in onze samenleving niet vertegenwoordigd of zelfs benadeeld. En waar de rechter, juist dan, het laatste bastion van rechtvaardigheid moet zijn, voelen deze mensen zich soms ook in de zittingszaal behandeld zoals ze altijd worden behandeld.
Lees ook: Gelijkheid voor de wet stopt waar blinde vlek van rechters begint
Als mensen met een migratieachtergrond en een lager opleidingsniveau ergens lezen dat zij een grotere kans hebben dat de rechter hen een gevangenisstraf oplegt, dan bevestigt dit hun realiteit – waarin ze misschien wel dagelijks te maken krijgen met racisme en discriminatie. En die realiteit, moeten wij – iedereen bij de Rechtspraak – beter onder ogen durven komen, zonder dat we ons daarbij aangevallen voelen. En er wat mee dóén.”
Rechtspraak beter organiseren
Rechters moeten meer dan voorheen werken vanuit het perspectief van de mensen die op hen rekenen, zegt Naves. En dat levert volgens hem belangrijke vragen op. “Hoe kunnen wij – rechter, medewerker, bestuurder – ons werk beter organiseren? Hoe kunnen we meer werken als één Rechtspraak ten dienste van de samenleving? Een wens die de presidenten van de gerechten en de Raad onlangs nog uitspraken. Kunnen gerechtsjuristen taken overnemen die wij nu nog exclusief aan de rechter toeschrijven? Welke rol spelen innovatie en de ontwikkelingen op het gebied van AI hierbij? En ook breder: hoe kunnen we ze gebruiken om de rechtsstaat te beschermen en te zorgen voor een goede toepassing van het recht door onafhankelijke, onpartijdige, integere en deskundige rechters.”
Lees hier de volledige toespraak van Henk Naves
Lees ook:
