De AI-geletterdheidsplicht uit de EU AI Act trok veel aandacht. Artikel 4 van deze Verordening wordt door juridische experts namelijk breed geïnterpreteerd als trainingsplicht. Maar de risicocategorieën van de Verordening en de verplichtingen en sancties die daaraan hangen, blijven opvallend onderbelicht. Terwijl ook deze verplichtingen al van kracht zijn.
Door: Lefebvre Sdu
De EU AI Act deelt AI-gebruik in op basis van het risico dat een AI-systeem vormt voor de veiligheid en de grondrechten van personen. Bepalend zijn het toepassingsdomein en de bedoeling van het systeem: in welke context wordt AI ingezet en wat zijn de mogelijke gevolgen voor personen? De Verordening onderscheidt vier categorieën: van minimaal risico tot onaanvaardbaar risico. Elke categorie kent eigen verplichtingen. Bij AI-gebruik in de risicoklasse ‘hoog’ gelden onder meer eisen aan transparantie, documentatie en menselijke controle.
De EU AI Act is sinds 2 februari 2025 van kracht. De verplichting tot AI-geletterdheid geldt sindsdien voor eenieder die AI gebruikt. Overtredingen op bepalingen uit de volledige Verordening kunnen sinds 2 augustus 2025 leiden tot boetes. Hoewel de Europese Unie met de Digital Omnibus on AI momenteel werkt aan verfijningen op onderdelen van de Verordening, blijven de risicocategorieën ongewijzigd van kracht.
Onderschatting ligt op de loer
Veel kantoren beschouwen AI primair als ondersteunende tool, voor jurisprudentieonderzoek, samenvatten of tekstvoorstellen, en leggen de koppeling naar de risicocategorieën van de EU AI Act niet direct. Toch kan juridisch advies in gevoelige dossiers grote gevolgen hebben voor de rechten en positie van cliënten. Zodra AI-output structureel wordt gebruikt in advisering of besluitvorming, stijgt het risicoprofiel. De grens tussen een slimme tekstverwerker en een feitelijk beslissingsondersteunend systeem is in de praktijk smaller dan ze lijkt. Recent waarschuwde de toezichthouder drie advocaten wegens onjuist AI-gebruik in processtukken – een signaal dat toezichthouders AI-gebruik inmiddels actief in hun takenpakket rekenen.
In welke risicocategorie valt het AI-gebruik van jouw kantoor?
Lefebvre Sdu biedt gratis een uitgebreid whitepaper aan, met daarin onder meer een beslisboom waarmee juristen hun risicoklasse volgens de criteria van de EU AI Act kunnen bepalen.
