Het voornemen van het Openbaar Ministerie om meer strafzaken af te handelen met een strafbeschikking, betekent volgens Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak dat de strafrechter buitenspel wordt gezet en de rechtsstaat ondergraven.
Het OM mag zaken waar minder dan zes jaar gevangenisstraf op staat afdoen met een strafbeschikking. Hierbij mag geen gevangenisstraf worden opgelegd. Het OM heeft aangekondigd vaker van deze mogelijkheid gebruik te zullen maken. In eerste instantie voor een eerste groep misdrijven, zoals diefstal, maar het OM is van plan dit later verder uit te breiden.
Ingrijpende delicten
De Rechtspraak is er niet over te spreken dat officieren van justitie alleen nog bij hoge uitzondering bepaalde misdrijven voor de rechter mogen brengen. Naves: “Het gaat om voor mensen ingrijpende delicten zoals mishandeling en woninginbraak. De rechter legt in dit soort zaken regelmatig een gevangenisstraf op. Bijvoorbeeld als er sprake is van recidive en een taakstraf of geldboete maatschappelijk niet meer op hun plaats zijn en de rechter gevangenisstraf, ook vanuit het perspectief van slachtoffers, daarom noodzakelijk vindt.”
Wettelijke bevoegdheid OM
Naves zegt niet te willen tornen aan het recht van het OM om zaken af te doen met een beschikking. “Maar hier is meer aan de hand. Dit past niet binnen de rechtsstaat. Zo’n ingrijpende beleidswijziging kun je alleen nemen in overleg met de Rechtspraak, en bijvoorbeeld ook de politie en andere organisaties in de strafrechtketen. Wij dringen daarom aan op zo’n gesprek, op zeer korte termijn.”
Openbaarheid rechtspraak in geding
Volgens Naves raakt het voornemen van het OM ook de openbaarheid van de rechtspraak. “Juist in het strafrecht is dit van het grootste belang, want hier staat een individu tegenover een machtig overheidsapparaat dat hem beschuldigt van strafbare feiten. De behandeling van een OM-beschikking is besloten, dus zonder publiek. De samenleving kan dan niet zien wat er achter de schermen wordt besproken. De maatschappelijke functie van openbaarheid ontbreekt volledig. Worden rechten voldoende beschermd? Dit kan het vertrouwen dat mensen hebben in de rechtsstaat schaden.”
Kritiek Hoge Raad
Naves wijst erop dat de Hoge Raad in 2022 een kritisch rapport uitbracht over strafbeschikkingen van het OM. Zo werd geconstateerd dat veel feitomschrijvingen in strafbeschikkingen aan duidelijkheid te wensen overlieten.
“Daarbij kan het gaan om incorrecte, onvolledige of te ruim geformuleerde omschrijvingen. Op die wijze worden verdachten soms gedragingen aangerekend waarvoor het politiedossier geen aanknopingspunten biedt. Zo komt het voor dat een eenvoudige diefstal wordt gepresenteerd als een diefstal door middel van braak, terwijl de braak niet te bewijzen is. In dit soort gevallen is de schuldvaststelling als gebrekkig beoordeeld”, aldus de Hoge Raad.
Ook zorgt het OM volgens de Hoge Raad lang niet altijd voor een vertaling van de strafbeschikking voor verdachten die het Nederlands onvoldoende beheersen.
Lees ook:
