Machines namen onze fysieke arbeid over, met obesitas als gevolg. Volgens Marijn dreigt hetzelfde te gebeuren met ons brein, want AI maakt het makkelijk om niet te denken. Hoe ga je daar mee om?
Een paar weken geleden was ik ergens uitgenodigd als spreker. Ontzettend leuk om te doen, maar door een overvolle agenda had ik eigenlijk te weinig tijd om een keynote voor te bereiden. Tja, en wat doe je dan tegenwoordig? Precies: je gooit je gedachten in ChatGPT.
Binnen no-time had ik een prima verhaal. Wat AI-afbeeldingen erbij en ik was er klaar voor, dacht ik. Maar op het podium merkte ik iets geks. Hoewel de tekst gebaseerd was op mijn eigen input, zat het verhaal niet in mijn systeem. Ik kreeg het er simpelweg niet zo soepel uit als ik gewend ben. Ik viel mezelf tegen.
Achteraf analyserend denk ik dat ik weet wat er gebeurd was. Typische een geval van cognitive debt.
Vroeger waren er geen sportscholen
Ga even met me mee terug in de tijd, naar het begin van de vorige eeuw. 100 jaar geleden ging niemand naar de sportschool. Sowieso was sport vooral iets voor de rijken. Gewone mensen hadden daar geen tijd voor en het was ook nergens voor nodig. Wie de hele dag op het land werkte of kolen schepte, hoefde niet te trainen.
Dat is nu anders. De meesten verrichten geen fysieke arbeid meer. Maar we willen ons lijf wel in shape houden en daarom hebben we beweging heruitgevonden: als vrijetijdsbesteding. We betalen voor sportschoolabonnementen om daar klassikaal te zweten en zware dingen op te tillen die we niet hóéven te tillen. We rennen op loopbanden die nergens heen gaan, omdat we weten: use it or lose it.
Volgens mij lopen we nu het gevaar dat hetzelfde gebeurt met ons brein.
Waarom hebben we het hier niet meer over?
En ik ben niet de enige die zich daar zorgen over maakt. Onderzoekers van MIT en de Boston Consulting Group zagen in 2023 al wat er gebeurt als professionals AI gebruiken. Ze werden productiever, maar leden ook aan wat de onderzoekers noemden ‘falling asleep at the wheel’. Zodra de AI met een antwoord kwam, wat fout was, maar logisch klonk, gingen ze massaal de mist in. Door hun AI gebruik waren ze gestopt met kritisch toetsen. Ze waren niet meer waakzaam en namen blind aan wat hen werd voorgeschoteld.
Vorig jaar publiceerde MIT een onderzoek dat nog een stap dieper gaat. Het was even in het nieuws en even een hot topic, maar tot mijn verbazing had daarna niemand het er meer over. Met hersenscans toonden de MIT onderzoekers aan dat wie AI gebruikt, aanzienlijk minder activiteit vertoont in de hersengebieden voor geheugen en diepe analyse. Ze noemen dit cognitive debt (cognitieve schuld). Je boekt winst op de korte termijn (je tekst is sneller af), maar je betaalt als het ware later de rekening omdat je de grip op de materie verliest.
Volgens mij was dat precies wat ik op dat podium meemaakte. De AI had het werk gedaan, maar mijn brein had de training overgeslagen.
Voor ons vak is dit een fundamentele uitdaging, en dat geldt echt niet alleen voor beginnende advocaten en juristen. Natuurlijk: voor een junior is het doorploegen van dossiers de manier om die eerste ‘spiermassa’ op te bouwen. Maar voor ervaren professionals als jij en ik geldt precies hetzelfde principe: use it or lose it.
Je juridische fingerspitzengefühl en je vermogen om complexe verbanden te zien, zijn geen statische talenten die, als je ze eenmaal hebt, vanzelf op niveau blijven. Het zijn spieren die je moet onderhouden. Als je het denkwerk, de analyse, de kritische nuance, structureel delegeert aan een AI model, dan verlies je onherroepelijk scherpte.
De modellen worden steeds beter dus voor de juiste antwoorden is menselijke inbreng steeds minder nodig. Hebben de generaties na ons nog de mentale kracht en discipline om het denkwerk te leveren dat nodig is om de materie echt te doorgronden?
Ik vraag het me af. Kijk maar naar hoe snel onze geest zich aanpast. Wie onthoudt er tegenwoordig nog telefoonnummers? We weten de weg niet meer zonder Google Maps en we kunnen nauwelijks nog hoofdrekenen zonder smartphone. We zijn die vaardigheden simpelweg losgelaten omdat de techniek het heeft overgenomen.
AI raakt steeds meer verweven in ons werk en de samenleving. Dat is niet te stoppen en daar pleit ik ook niet voor. Ik voorzie alleen wel dat er een tijd aanbreekt waarin we onze hersenen moeten gaan behandelen als ons lichaam. Dat betekent dat je straks niet alleen een abonnement hebt op een dure sportschool, maar dat je net zo goed tijd en budget reserveert om je hersenen en je kritische denkvermogen in shape te brengen. Misschien zelfs met een personal trainer om je te helpen met de discipline?
Of denk je dat ik overdrijf?
